หลักสูตร
โครงการพัฒนาแกนนำครูและนักจัดการเรียนรู้ในศตวรรษที่ 21
สู่การพัฒนาระบบนิเวศทางการเรียนรู้
สำนักงานเขตพื้นที่ การศึกษาประถมศึกษาน่าน เขต 1
ชื่อ-นามสกุลครู ว่าที่ร้อยตรีหญิงวรนุช อิทธิพลจันทร์ โรงเรียน บ้านสาลี่
รายวิชาที่สอน วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้น ประถมศึกษาปีที่ 6
ชื่อโครงงาน การแปรรูปขี้ยางพาราเป็นหัวเชื้อจุดไฟ
(ขี้ไต้ทางเลือก)
รายละเอียดโครงงาน
ในยุคที่เทคโนโลยีเข้ามามีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวัน
เยาวชนรุ่นใหม่มักมีวิถีชีวิตที่ห่างเหินจากธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่น ขณะเดียวกัน
ในวิถีชีวิตของชุมชนและครัวเรือน ชุมชนบ้านสาลี่
การประกอบอาหารด้วยเตาถ่านหรือเตาฟืนยังคงได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย
แต่ปัญหาที่พบเป็นประจำคือความยากลำบากในการจุดไฟให้ติด
โดยเฉพาะในช่วงฤดูฝนที่มีความชื้นสูง การใช้ "ขี้ไต้"
แบบดั้งเดิมที่ทำจากชันน้ำมันยางนาเริ่มหากยากและมีราคาสูงขึ้น ส่วนการใช้สารเคมีหรือน้ำมันก๊าดก็มีอันตรายและมีกลิ่นฉุนปนเปื้อนในอาหาร
เนื่องจากชาวบ้านส่วนใหญ่มีอาชีพปลูกยางพารา และขี้ยางพารามีคุณสมบัติพิเศษคือ
ติดไฟง่ายและให้ความร้อนสูง โครงการนี้จึงมีแนวคิดที่จะนำขี้ยางพารามาผสมผสานกับวัสดุเหลือทิ้งในท้องถิ่น
เช่น เศษเลื่อย รำข้าว หรือเปลือกผลไม้แห้ง เพื่อแปรรูปเป็น
"หัวเชื้อจุดไฟทางเลือก" สำหรับใช้ในครัวเรือน
ซึ่งไม่เพียงแต่ช่วยลดต้นทุนค่าใช้จ่ายในการซื้อขี้ไต้ตามท้องตลาด
แต่ยังเป็นการจัดการขยะเหลือทิ้งทางการเกษตรให้เกิดประโยชน์สูงสุด
ช่วยสร้างรายได้เสริมให้กับเกษตรกร และส่งเสริมแนวคิดเศรษฐกิจหมุนเวียน (Circular Economy) ในชุมชนอย่างยั่งยืน
ด้วยเหตุนี้จึงได้จัดทำโครงงาน
“การแปรรูปขี้ยางพาราเป็นหัวเชื้อจุดไฟ (ขี้ไต้ทางเลือก)” จึงถูกออกแบบขึ้น
เพื่อให้นักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ได้เรียนรู้จากวิถีชีวิตของชุมชนบ้านสาลี่ ผ่านกระบวนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการที่ทั้งสนุก
สร้างสรรค์ และลงมือปฏิบัติได้จริง
ซึ่งการจัดการเรียนการสอนโครงงานนี้
สอดคล้องกับหลักการสำคัญของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน
ในมการจัดการเรียนรู้แบบเน้นผู้เรียนเป็นสำคัญ (Active Learning) และการเรียนรู้โดยใช้โครงงานเป็นฐาน
(Project-Based Learning - PBL) มีการบูรณาการ 5 กลุ่มสาระการเรียนรู้ คือ
1. กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
• วิทยาศาสตร์กายภาพ (สารรอบตัว): เรียนรู้เรื่อง
"การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของสาร" (การละลายและการแข็งตัวเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยน)
และ "การเปลี่ยนแปลงทางเคมี" (การเผาไหม้ที่ทำให้เกิดสารใหม่ เช่น
เขม่าควัน)
• เทคโนโลยี (วิทยาการคำนวณ/ออกแบบ): การฝึกคิดเป็นขั้นตอน
(Algorithm) ในกระบวนการทำขี้ไต้
และการเลือกใช้วัสดุเหลือใช้ในท้องถิ่นมาแก้ปัญหาควันและกลิ่น
2.กลุ่มสาระการเรียนรู้คณิตศาสตร์
• อัตราส่วน: การตวงส่วนผสมในชีวิตประจำวันแบบง่าย เช่น
อัตราส่วนขี้ยางต่อขี้เลื่อย (เช่น 1 ถ้วย ต่อ 2 ถ้วย)
• การวัดและเวลา:
การชั่งน้ำหนักวัตถุดิบเป็นกรัมหรือกิโลกรัม
และการจับเวลาเป็นนาทีในการเดือดและการติดไฟ
3. กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพ
• งานบ้านและงานมืออาชีพ: ทักษะการจัดการงานบ้าน
การใช้อุปกรณ์อย่างปลอดภัย และการแปรรูปสิ่งของเหลือใช้เพื่อประหยัดค่าใช้จ่ายในครัวเรือนตามหลักพอเพียง
4.กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา
ศาสนา และวัฒนธรรม
• เศรษฐศาสตร์เบื้องต้น: การเรียนรู้เรื่อง
"รายได้-รายจ่าย" ในครัวเรือน การลดรายจ่ายโดยการทำของใช้เอง
และการนำหลัก "ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง" (3 ห่วง 2 เงื่อนไข) มาประยุกต์ใช้ในการคำนวณความพอประมาณและความมีเหตุผล
5. กลุ่มสาระการเรียนรู้ภาษาไทย
• การฟัง การดู และการพูด:
การฝึกจับใจความจากขั้นตอนที่ครูสาธิต
และการพูดรายงานอธิบายขั้นตอนการทำงานของกลุ่มตนเองอย่างเป็นลำดับขั้นตอนและเชื่อมโยงกับบริบทชุมชนนำสิ่งแวดล้อมรอบตัวผู้เรียนมาเป็นสื่อการสอน
ทำให้การเรียนรู้มีความหมาย ผู้เรียนเห็นคุณค่าของท้องถิ่นตนเอง และผู้เรียนได้สร้างสรรค์นวัตกรรมที่ส่งเสริมให้ผู้เรียนคิดวิเคราะห์
ออกแบบ ลงมือแก้ปัญหา และสร้างสรรค์ผลผลิต ตามกระบวนการ FILA Mapping
สำหรับการวัดและประเมินผลเพื่อให้สอดคล้องกับการเรียนรู้ตามสภาพจริง
จึงมีการประเมินผล ดังนี้
• ตรวจใบงาน:
ประเมินความเข้าใจเรื่องการเปลี่ยนแปลงของสาร (วิทยาศาสตร์) และการเขียนอัตราส่วน
(คณิตศาสตร์)
• สังเกตพฤติกรรม (Rubric): ประเมินทักษะการทำงานเป็นทีม
การรับฟังความคิดเห็น และการปฏิบัติตามกฎความปลอดภัยอย่างเคร่งครัด
• ประเมินชิ้นงาน:
ความสำเร็จในการอัดก้อนขี้ไต้ทางเลือก (ก้อนแน่น ไม่แตกหัก และจุดไฟได้จริง
