หลักสูตร การจัดการเรียนรู้หลักสูตรท้องถิ่นจังหวัดตรัง ด้วยหลักสูตรโครงงานนวัตกรรมชุมชน
สังกัด สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาตรัง เขต 2
ชื่อ-นามสกุล นายปกรธรรม  ไล่คง โรงเรียนบ้านควนหนองกก
รายวิชา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 
ชื่อโครงงาน ยาหนมหนองกก จากภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่นวัตกรรมสร้างมูลค่า

       “ยาหนมหนองกก” เป็นขนมพื้นถิ่นที่อยู่คู่กับวิถีชีวิตของชุมชนบ้านควนหนองกก อำเภอรัษฎา จังหวัดตรัง มาอย่างยาวนาน สะท้อนถึงภูมิปัญญาในการเลือกใช้วัตถุดิบที่มีอยู่ในท้องถิ่น ผ่านกระบวนการทำที่ต้องอาศัยความรู้ ความชำนาญ และความร่วมมือของคนในชุมชน โรงเรียนบ้านควนหนองกกจึงนำคุณค่าของยาหนมมาพัฒนาเป็นโครงงานการจัดการเรียนรู้หลักสูตรท้องถิ่นจังหวัดตรัง ภายใต้ชื่อ “ยาหนมหนองกก จากภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่นวัตกรรมสร้างมูลค่า” โดยจัดการเรียนรู้ในรายวิชาวิทยาศาสตร์ ระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 ในเนื้อหาเรื่องอาหารและสารอาหาร 

       การดำเนินโครงงานมุ่งเน้นการจัดการเรียนรู้เชิงรุกและการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติจริง โดยใช้บริบทของชุมชนเป็นฐาน ผู้เรียนมีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดหัวข้อ วางแผนตามกระบวนการ FILA Model ทดลองทำผลิตภัณฑ์ แก้ไขปัญหา ออกแบบตราสินค้าและบรรจุภัณฑ์ ตลอดจนจัดทำสื่อประชาสัมพันธ์ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ 

     โครงงานนี้จึงเกิดขึ้นจากความต้องการเชื่อมโยงการเรียนรู้ในห้องเรียนกับภูมิปัญญาและวิถีชีวิตจริงของชุมชน เพื่อให้ผู้เรียนมีความรู้เรื่องอาหารและสารอาหาร ควบคู่กับการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ การแก้ปัญหา การทำงานเป็นทีม ทักษะอาชีพ และทักษะดิจิทัล อีกทั้งยังช่วยสร้างความภาคภูมิใจในท้องถิ่น สืบสานภูมิปัญญาการทำยาหนม และเพิ่มมูลค่าให้ผลิตภัณฑ์ของชุมชนอย่างสร้างสรรค์และยั่งยืน

           การจัดการเรียนรู้โครงงาน “ยาหนมหนองกก จากภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่นวัตกรรมสร้างมูลค่า” ดำเนินการตามกระบวนการเรียนรู้ 6 ขั้นตอน ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1 ประเมินระดับความคิดของนักเรียนในการเรียนรู้ย้อนหลังกลับมา

"ย้อนหลังกลับมา"

       ครูทบทวนความรู้เดิมของนักเรียนเกี่ยวกับอาหารและสารอาหาร จากนั้นให้นักเรียนสำรวจขนมและอาหารที่มีอยู่ในชุมชนผ่านกิจกรรม “ของดีบ้านฉัน” โดยให้นักเรียนร่วมกันระดมความคิดเห็น เลือกอาหารหรือขนมที่สนใจ แล้วค้นคว้าข้อมูลเพิ่มเติมจากอินเทอร์เน็ตหรือแหล่งเรียนรู้อื่น ๆ พร้อมบันทึกสิ่งที่ค้นพบขั้นตอนนี้ช่วยให้ครูทราบพื้นฐานความรู้ ความสนใจ และประสบการณ์เดิมของผู้เรียน เพื่อนำไปใช้วางแผนกิจกรรมในขั้นต่อไป 

ขั้นตอนที่ 2 คิดประเด็นการเรียนรู้จากแรงบันดาลใจ

"ตามหาจนเจอ"

       ครูนำนักเรียนลงพื้นที่เพื่อสัมภาษณ์ปราชญ์ชาวบ้านและผู้มีประสบการณ์ในชุมชน นักเรียนได้ซักถามเกี่ยวกับความเป็นมา วัตถุดิบ วิธีทำ คุณค่าทางอาหาร และความสำคัญของขนมพื้นถิ่นหลังจากนั้นนักเรียนนำข้อมูลกลับมาสรุปและนำเสนอหน้าชั้นเรียน พร้อมร่วมกันอภิปรายและลงคะแนนเลือกหัวข้อที่สนใจมากที่สุดจนได้ข้อสรุปเป็นโครงงานเรื่อง ยาหนมหนองกก จากภูมิปัญญาท้องถิ่น สู่นวัตกรรมสร้างมูลค่า

ขั้นตอนที่ 3 วางแผนพัฒนาตนเองด้วย FILA Model

"ยาเอ๋ย ยาหนม"

       นักเรียนแบ่งกลุ่มและวางแผนการดำเนินงานโดยใช้ FILA Model ประกอบด้วย
           F : Fact รวบรวมข้อเท็จจริงและข้อมูลเกี่ยวกับยาหนม
           I : Innovative Ideas คิดแนวทางพัฒนาหรือสร้างนวัตกรรมใหม่
           L : Learning Issue กำหนดสิ่งที่ต้องการเรียนรู้หรือข้อสงสัย
           A : Action Plan วางแผนการลงมือปฏิบัติ
       นักเรียนกำหนดหัวข้อ ปัญหา สิ่งที่ต้องศึกษา วิธีดำเนินงาน และแบ่งหน้าที่ของสมาชิกในกลุ่มอย่างชัดเจน ก่อนจัดทำและนำเสนอ FILA Map เพื่อให้ครูและเพื่อนร่วมชั้นเสนอแนะเพิ่มเติม โดยได้หัวข้อดังต่อไปนี้
            กลุ่มที่ 1 ยาหนมที่ดีต่อสุขภาพ และคลิปประชาสัมพันธ์
            กลุ่มที่ 2 ยาหนมนมสด และคลิปเรื่องราวยาหนม

ขั้นตอนที่ 4 จัดการเรียนรู้ด้วยการลงมือทำ

"ทำให้ดี ทำให้เด่น ทำให้ดัง"

       นักเรียนร่วมกันระดมความคิด วางแผน และแบ่งบทบาทหน้าที่ จากนั้นศึกษาข้อมูล สอบถามผู้รู้ ทดลองปฏิบัติ และแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น นักเรียนได้ลงมือทำยาหนม ร่วมกับคนในชุมชน เรียนรู้ตั้งแต่การเตรียมวัตถุดิบ การกวน การควบคุมความร้อน ความสะอาด และความปลอดภัยของอาหาร

       เมื่อได้สูตรพื้นฐานแล้ว นักเรียนจึงพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ เช่น ยาหนมธัญพืช และ ยาหนมธัญพืชนมสด พร้อมออกแบบโลโก้ บรรจุภัณฑ์ และจัดทำสื่อประชาสัมพันธ์ด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล โดยรับคำแนะนำจากครู ผู้เชี่ยวชาญ และคนในชุมชน เพื่อนำมาปรับปรุงผลงานให้เหมาะสมยิ่งขึ้น 

ขั้นตอนที่ 5 นักเรียนประเมินตนเองและสะท้อนผลการเรียนรู้

"มุมมองที่แตกต่าง"

       หลังจากดำเนินโครงงาน นักเรียนประเมินตนเองทั้งด้านความรู้ ทักษะการปฏิบัติงาน การทำงานร่วมกับผู้อื่น และความรับผิดชอบ นักเรียนร่วมกันสะท้อนผลการเรียนรู้ รับฟังข้อเสนอแนะจากเพื่อนและครู พร้อมอภิปรายถึงปัญหา อุปสรรค สิ่งที่ประสบความสำเร็จ และสิ่งที่ควรปรับปรุง จากนั้นสรุปองค์ความรู้และแนวทางการนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน

ขั้นตอนที่ 6 คิดต่อยอดองค์ความรู้และสืบสานด้วยความสร้างสรรค์

"ต่อยอดอย่างสร้าสรรค์"

        นักเรียนนำเสนอผลงานและนวัตกรรมที่เกิดจากโครงงาน พร้อมพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีความหลากหลายและเข้าถึงผู้บริโภคหลายกลุ่มมากขึ้น มีการจัดทำโปสเตอร์ คลิปประชาสัมพันธ์ และสื่อที่ใช้ปัญญาประดิษฐ์ในการเล่าเรื่องยาหนม พัฒนายาหนมธัญพืช ยาหนมนมสด ยาหนมชาเย็น และจัดทำเป็นอาหารว่างเพื่อเพิ่มมูลค่า จากนั้นนำผลงานเผยแพร่สู่โรงเรียน เครือข่ายสถานศึกษา และชุมชน เพื่อขยายผล สร้างมูลค่า และช่วยอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่นให้คงอยู่ต่อไป 

"ความรู้สึก ของนักเรียน"

"ความรู้สึก ของนักเรียน"