Nan Eco-Alert Stickers ปู่ม่านย่าม่านกระซิบเตือนภัยผ่านไลน์
Nan Eco-Alert Stickers เป็นโครงงานนวัตกรรมจากปรากฏการณ์โลกที่สร้างสื่อกลางในการเตือนภัยที่เข้าใจง่ายมีความเฉพาะเจาะจงกับบริบทของอำเภอแม่จริม และสามารถส่งต่อความห่วงใยของคนในชุมชนเพื่อสร้างชุมชนรู้เท่าทันภัยธรรมชาติอย่างยั่งยืน
- ตัวอย่าง “NanEco-Alert Stickers”
จากการที่ผู้เรียนสำรวจโรงเรียน ชุมชน แหล่งเรียนรู้ใกล้ชุมชน และการสืบค้นข้อมูลทางอินเทอร์เน็ต เพื่อคิดประเด็นการเรียนรู้จากแรงบัลดาลใจ พบว่า จังหวัดน่านมีลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นเทือกเขาสลับซับซ้อนและที่ราบหุบเขา โดยเฉพาะในพื้นที่ อำเภอแม่จริม ซึ่งเป็นพื้นที่ต้นน้ำสำคัญของลำน้ำว้าด้วยลักษณะทางกายภาพดังกล่าวทำให้พื้นที่นี้มีความเสี่ยงสูงต่อการเกิดปรากฏการณ์ธรรมชาติและภัยพิบัติทางอุตุนิยมวิทยาอย่างต่อเนื่อง เช่น ปัญหาน้ำป่าไหลหลาก ดินโคลนถล่มในช่วงฤดูฝนปรากฏการณ์อุณหภูมิผกผันที่กักเก็บฝุ่นควัน PM 2.5 ในฤดูหนาว ไปจนถึงความร้อนรุนแรงจากดัชนีรังสีอัลตราไวโอเลต (UV Index) ที่เพิ่มสูงขึ้นจากสภาวะโลกร้อน (Global Warming) แม้ในปัจจุบันหน่วยงานภาครัฐจะมีการเฝ้าระวังและแจ้งเตือนภัยอย่างสม่ำเสมอ แต่ข้อมูลส่วนใหญ่ยังอยู่ในรูปแบบของตัวเลขเชิงสถิติและศัพท์ทางวิชาการที่ซับซ้อน ส่งผลให้การสื่อสารระหว่างหน่วยงานกับคนในชุมชนเกิดช่องว่างของการรับรู้ โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุและชาวบ้านในพื้นที่ห่างไกลที่อาจไม่เข้าใจความหมายของค่าดัชนีต่าง ๆ ทำให้การเตรียมพร้อมรับมือภัยธรรมชาติไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร และจากความสำคัญของการใช้ “ซอฟต์พาวเวอร์” (Soft Power) และต้นทุนทางวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดน่าน คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนัง “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” หรือภาพกระซิบรักวัดภูมินทร์ มาประยุกต์ใช้เป็นตัวละครหลักในการสื่อสาร โดยการเปลี่ยนจากการ "กระซิบรัก" มาเป็นการ “กระซิบเตือนภัย” ผ่านแอปพลิเคชันไลน์ (LINE) ซึ่งเป็นสื่อสังคมออนไลน์ที่คนในชุมชนเข้าถึงได้ง่ายที่สุด ไปจนถึงความร้อนรุนแรงจากดัชนีรังสีอัลตราไวโอเลต (UV Index) ที่เพิ่มสูงขึ้นจากสภาวะโลกร้อน (Global Warming) แม้ในปัจจุบันหน่วยงานภาครัฐจะมีการเฝ้าระวังและแจ้งเตือนภัยอย่างสม่ำเสมอ แต่ข้อมูลส่วนใหญ่ยังอยู่ในรูปแบบของตัวเลขเชิงสถิติและศัพท์ทางวิชาการที่ซับซ้อน ส่งผลให้การสื่อสารระหว่างหน่วยงานกับคนในชุมชนเกิดช่องว่างของการรับรู้ โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุและชาวบ้านในพื้นที่ห่างไกลที่อาจไม่เข้าใจความหมายของค่าดัชนีต่าง ๆ ทำให้การเตรียมพร้อมรับมือภัยธรรมชาติไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร และจากความสำคัญของการใช้ “ซอฟต์พาวเวอร์” (แต่ข้อมูลส่วนใหญ่ยังอยู่ในรูปแบบของตัวเลขเชิงสถิติและศัพท์ทางวิชาการที่ซับซ้อน ส่งผลให้การสื่อสารระหว่างหน่วยงานกับคนในชุมชนเกิดช่องว่างของการรับรู้ โดยเฉพาะกลุ่มผู้สูงอายุและชาวบ้านในพื้นที่ห่างไกลที่อาจไม่เข้าใจความหมายของค่าดัชนีต่างๆ ทำให้การเตรียมพร้อมรับมือภัยธรรมชาติไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร และจากความสำคัญของการใช้ “ซอฟต์พาวเวอร์” (Soft Power) และต้นทุนทางวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของจังหวัดน่าน คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนัง “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” หรือภาพกระซิบรักวัดภูมินทร์ มาประยุกต์ใช้เป็นตัวละครหลักในการสื่อสาร โดยการเปลี่ยนจากการ "กระซิบรัก" มาเป็นการ “กระซิบเตือนภัย” ผ่านแอปพลิเคชันไลน์ (คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนัง “ปู่ม่าน-ย่าม่าน” หรือภาพกระซิบรักวัดภูมินทร์มาประยุกต์ใช้เป็นตัวละครหลักในการสื่อสาร โดยการเปลี่ยนจากการ"กระซิบรัก" มาเป็นการ “กระซิบเตือนภัย” ผ่านแอปพลิเคชันไลน์ (LINE)ซึ่งเป็นสื่อสังคมออนไลน์ที่คนในชุมชนเข้าถึงได้ง่ายที่สุด
ผู้สอนนำนักเรียนไปศึกษาเรียนรู้ อุทยาแห่งชาติแม่จริม ตำบลน้ำปาย อำเภอแม่จริม จังหวัดน่าน โดยในการศึกษาครั้งนี้วิทยากรได้นำนักเรียนสำรวจเส้นทางธรรมชาติ ระยะทางรวมประมาณ 2 กิโลเมตร ซึ่งนักเรียนได้เรียนรู้ เต็งรังกันไฟ เรียนรู้การปรับตัวของป่าเต็งรังต่อไฟป่า ทดแทน ศึกษาการแทนที่ของพืชพรรณในพื้นที่ กษัยการ เรียนรู้เรื่องการกัดเซาะและการชะล้างพังทลายของดิน เกื้อกูล เรียนรู้ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในระบบนิเวศ ไตรลักษณ์ เรียนรู้เรื่องกฎไตรลักษณ์ (อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา) ผ่านธรรมชาติ เป้ง ศึกษาสมุนไพรหรือพืชท้องถิ่นชื่อ เป้ง ความเหมือนที่แตกต่าง สังเกตความหลากหลายทางชีวภาพ พรมแดนแห่งป่า เรียนรู้พื้นที่รอยต่อระหว่างป่าสองประเภท นักบุญแห่งป่านักฆ่าเลือดเย็น เรียนรู้บทบาทของต้นไทรในป่า
ในการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ Nan Eco-Alert Stickers เป็นการจัดการเรียนรู้โดยใช้ปรากฏการณ์เป็นฐาน บูรณาการกับการใช้โครงงานเป็นฐาน มีการออกแบบหน่วยการเรียนรู้ทั้งหมด 4 หน่วยการเรียนรู้ ได้แก่
หน่วยที่ 1 : สืบจากดอย...รอยเลื่อนแม่จริม
กลุ่มสาระการเรียนรู้ : วิทยาศาสตร์ และสังคมศึกษา
กิจกรรม : ศึกษาภูมิศาสตร์ อ.แม่จริม และจำลองดินโคลนถล่ม ผู้เรียนเรียนสร้างแบบจำลองภูเขา (Slope Model) ทดลองรดน้ำเพื่อดูจุดที่ดินเริ่มสไลด์ และสังเกตสีของน้ำที่ไหลผ่านหน้าดินเพื่อระบุสัญญาณเตือนภัยทางกายภาพที่เชื่อโยงกับสถานการณ์ในชีวิตจริง
กลุ่มสาระการเรียนรู้ : คณิตศาสตร์
กิจกรรม: วิเคราะห์ค่าฝุ่น PM 2.5 ปริมาณน้ำฝน และดัชนีความร้อนย้อนหลัง ผู้เรียนศึกษาข้อมูลจากเว็บไซต์ของกรมอุตุนิยมวิทยา เกี่ยวกับ PM 2.5 ปริมาณฝน และดัชนีความร้อน ย้อนหลังมาสร้างเป็นแผนภาพจุดซึ่งจะช่วยให้นักเรียนเห็นภาพรวม การกระจายตัว แนวโน้ม ข้อมูลที่โดด (Outliers) และฐานนิยม (Mode) ได้อย่างรวดเร็วและชัดเจน และนำไปเทียบกับ "ค่าวิกฤต" (เช่น ฝนสะสมเกิน 100 มม. = อันตรายระดับสีแดง) เพื่อกำหนดเหตุผลในการส่งสติกเกอร์เตือนภัยให้ถูกต้อง
หน่วยที่ 3 : ถ้อยคำจำแลง...ภาษาถิ่นน่าน
กลุ่มสาระการเรียนรู้ : ภาษาไทย และสังคมศึกษา
กิจกรรม: เปลี่ยนข้อมูลเป็นคำเมือง ผู้เรียนนำค่าสถิติมาแปลงเป็น Caption สั้นๆ โดยใช้ภาษาถิ่นน่านที่เหมาะสมกับตัวละครปู่ม่าน-ย่าม่าน เน้นความกระชับและเข้าถึงใจคนในพื้นที่
หน่วยที่ 4 : Nan Eco-Alert Maker
กลุ่มสาระการเรียนรู้ : บูรณาการ (วิทยาศาสตร์ สังคมศึกษา คณิตศาสตร์ ภาษาไทย)
กิจกรรม: ผลิตสติกเกอร์ไลน์ ผู้เรียนออกแบบตัวละครปู่ม่านย่าม่านในรูปแบบการ์ตูน โดยใส่ Caption จากนั้นทดลองนำไปใช้ในกลุ่มไลน์ชุมชนแม่จริม
ตัวอย่างภาพร่างที่ได้ออกแบบไว้
ตัวอย่างภาพร่างที่ทำในโปรแกรม ibispaint
โครงงานนวัตกรรมจากปรากฏการณ์โลก “Nan Eco-Alert Stickers” จึงถูกพัฒนาขึ้นเพื่อบูรณาการความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ ภูมิศาสตร์ สถิติคณิตศาสตร์ และภาษาถิ่นน่าน เข้าด้วยกัน เพื่อสร้างสื่อกลางในการเตือนภัยที่เข้าใจง่าย มีความเฉพาะเจาะจงกับบริบทของอำเภอแม่จริม และสามารถส่งต่อความห่วงใยเพื่อสร้างชุมชนที่รู้เท่าทันภัยธรรมชาติอย่างยั่งยืน
